“Barrurago ote daude krisiak?”
Jon Sarasuak hitzaldi bikaina eskaini zien, Floreagako XXIV. Euskal Kultur Jardunaldien bigarren saioan On Bosco aretoan bildu ziren hirurogei inguru laguni.
Hasieran bere burua “ibiltari” gisa aurkeztu zuen eta azken urteetan landu dituen arlo edo interesak aipatu zituen: bertsolaritza, euskara, kooperatiba, Hego Amerika, herri pobreetan sortu diren iraultzak, hausnarketa, espiritualitatea, … Gure krisiei buruz hitz egin nahi zuen, azaletik sakonera hainbat maila edo geruza aztertuz.
1. Gaur bizi dugun finantza krisia -diruaren eta banka sistemaren krisia- da ageriena eta jende askori eragiten dio indar handiz, batez ere langabeziarengatik. Baina ez da krisiaren maila sakonena.
2. Barrurago dago sistema osoaren krisia: garapen sistema dago krisian. Aberats berriak bezala bizi izan gara, gure herrian ere bai, kontsumo handiz eta harrotasunez. Baina eredu honek ezin du iraun. Biodibertsitatea oso azkar galtzen ari gara; energiaren arloan, petrolio merkearen garaia bukatzear dago; harrokeriaz edo “berri grinaz” bizi izan gara, egoera hau betirako balitz gisa … Txipa aldatu beharra dago. Ez da bidezkoa gure bizitza erritmoa mantentzen eta handitzen saiatzea, erritmo honetan ezin dutelako munduko herri guztiek bizi, eta gure gizartea herri pobreen kontura bizi delako honela.
XX. mendeak liberalismoak sorturiko kapitalismoa eta merkatu librea ezagutu zuen, eta jarraian erreakzio sozialistak. Biak ere mundu zatitu eta bidegabea ekarri dute, eta ez dirudi alternatibarik dagoenik … Gaur egun, hala ere, zentzu gutxi izango luke ezkerraz eta eskubiaz hitz egitea: aldaketa sakonagoa behar da. Ikerle asko “altermundialismoa”z hitz egiten ari dira, alegia, beste era bateko mundua eraikitzea lor daitekeela …
Euskal Herrian tsunami kultural baten antzekoa egon zen. Modernitatearen eta “progresoa”ren izenean, aurreko tradizio baliotsu askorekin eten handia egin zen. Baina belaunaldi berrientzat ere gauza batzuk erantzun gabe gelditu direla dirudi: heziketa ereduak, erlijiotasuna, transzendentziaren bilaketa, naturarekin harremana, familia bizitza, … Beharrezkoa izango dugu kultura birpentsatzea, era xumeagoan bizi izaten saiatzea eta gure izaera moldatzen duten harremanak berraztertzea.
3. Maila sakonagoan, krisia pertsonaren egitura psikologiko, espiritual eta existentzialean dago. Bizitzaren zentzua (nondik norakoa eta esanahia) bilatzea garrantzitsua da, eta badirudi jende asko noraezean ibil daitekeela. Animalia bereziak gara, espiritualak, bizitzaz jakitun direnak, eta galdera sakonak ditugu: Zergatik bizi gara hemen? Non dago biziaren iturria? Zer da bizitza ona izatea? Maila honetan, aldaketa norberarengandik hasi behar da.
Erlijioak gizadiaren esperientzia luzea jasotzen dute, eta baliagarriak dira zentzuaren alor honetan aurrera egiteko. Jon gogor saiatu da erlijioak aztertzen, batez ere Biblia eta kristautasuna eta budismoa, eta baita hinduismoa, islama eta herri indigenen erlijiotasuna. Egia da erlijioei itsuskeria asko itsasi zaizkiela boterearekin edota diruarekin kontaktuan… Hala ere, erlijioak bizitzan sakontzeko autobide edo etxe bezala har daitezke. Siddaharta Gautama edota Nazareteko Jesusen esperientziek sortutako espiritualtasun uhina guregana iritsi dira, eta gure kulturaren osagarri dira. Gizakiaren aberastasun antropologikoa ondo adierazten da erlijioetan; bai gizakiaren egoismoa eta agresibitatea, eta baita bere maitasun beharra eta berdintasun instintu edo sena ere.
Jonek Xabier Leteri buruz hitz egin zuen une batez, eta honen ibilbideaz: progresoaren izenean erlijioa ukatzetik, kristautasuna berriro aurkitzera.
Gure gizartean aberastasun hau galtzeko zorian gara. Beste herri batzuetan era naturalean adierazten da erlijio joera, adibidez, Brasilgo “lurrik gabekoen” mugimenduan …
Garai berri baten aurrean gaude. Gutxiagorekin bizi izaten ikasi beharko dugu, baina denengandik ikasiz, denetara zabalik egonez, sakonago biziz. Austeritatea balioa da, berez, pertsona askeagoak eta solidarioagoak egin gaitzakeelako. Jose Mari Arizmendiarrietaren pentsamendua hortik doa.
Jendearen galderei erantzunez, Jon Hegoaldeko herriekin egiten duten “zubigintza” lanaz aritu zen, ez soilik dependentzia luzatuko lukeen diru laguntza bidaltzeko, baizik eta elkarlana bideratzeko.
Gainera globalizazioaz, konpetentziaz eta lehiaz mintzatu zen. Anbibalenteak izan daitezke, eta galdera etiko berriak sortzen dituzte.
Aukera interesgarriak sortzen ari dira gure herrian, adibidez, jende asko ari da boluntario lanean euskararen alde (gure hizkuntzaren alde egin den lana erreferentea da mundu osoan), edota bertsolaritzan. Lurrarekin harremanean ere ideia onak daude: kontsumo taldeak, nekazaritza ekologikoa, bigarren eskuko edo kontsumo alternatiboa bizimodu xumeago baten bila, mugimendu feminista eta bakezaleak …
Itxaropentsu agertu zen Jon. Krisiak hazteko aukerak dira.
Hitzak eta argazkiak: Juan Inazio Sudupe
Utzi erantzuna